Kategoriler
Genel Kültür

Osmanlı Devletinde Vergi Vermekle Yükümlü Sosyal Yapı

Osmanlı devletinde çok çeşitli vergiler vardı ve bu vergiler halktan toplanırdı. Halkı oluşturan sosyal yapılara göre verilecek vergilerde değişkenlik gösteriyordu. Burada akıllara gelen bir soru var;

Osmanlı devletinde vergi vermekle yükümlü olan köylü, kasabalı, konargöçer ve şehirlilerden oluşan sosyal yapı nedir?

Soruyu incelediğimizde Osmanlı Devleti zamanında yaşamış halk tarafından oluşturulmuş ve belirli bir vergiyi ödemekle yükümlü olan kişileri içerisinde barındıran bir sosyal grubun isminin sorulduğu anlaşılmaktadır.

Soruya verilecek doğru cevap: reaya’dır.

Reâyâ kavramı

Devlet, toplumun siyasî ve hukukî bakımdan örgütlenmiş şeklidir. Devlet ile toplum arasıdaki hukukî ve siyasî bağa “tâbiiyyet (vatandaşlık)” denilir.

Tâbiiyet kendisine bağlanan tekmil sonuçları ile birlikte bir devlete aidiyeti ifade eder. Osmanlı tâbiiyetini oluşturan ve araştırmamızın konusu olan “Reâyâ” kelimesi, sözlük manası itibariyle, “râiyye(t)” sözcüğünün çoğuludur. Kamus-i Türkî’de “bir hükümdarın hükm ve idaresine tabi olup tekâlif-i emîriyye veren”, Osmanlıca sözlükte “bütün halk” , Arapça Kamus’da “korumak, gözetmek, deruhte etmek, riayet etmek”, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimler Sözlüğü’nde “hükümete itaat eden, vergi veren halk ve raiyyetin cem’i, alelıtlak tebaa” manalarına gelmektedir.

Her ne kadar Arapça’da ve Osmanlıca’da sürü manasına gelse de “er-râiyye” kelimesi çoban anlamının yanında aynı zamanda devlet reisi, hâkim kelimeleri ile eş anlamlıdır. Öte yandan kelime ıstılahı mana itibariyle “kulluk denilen bir takım hizmetleri yerine getirmek mecburiyetinde olan çiftçi tebaa, vergi veren” anlamlarına da gelmektedir. Veya Osmanlı hukuk dilinde çiftçi halka, devletin kiracısı manasında “raiyyet” denilmektedir.